| Young Innovator Initiatives (YI2) |
ในช่วง พฤษภาคม-ตุลาคม 2549 ที่ผ่านมา มูลนิธิอโชก้า (ประเทศไทย) ร่วมกับ กลุ่มนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม (YIY) ได้ดำเนินงานวิจัย (mapping research) เพื่อสำรวจและค้นหากลุ่มและองค์กรที่มีแนวคิด, การดำเนินงาน และสนับสนุนเยาวชนผู้ประกอบการสังคม (Young Social Entrepreneur) ในประเทศไทย เพื่อเป็นแนวทางสำหรับการพัฒนาโครงการเยาวชนในอนาคตและสร้างความร่วมมือกับกลุ่มองค์กรต่างๆ จากการดำเนินงานดังกล่าว ขอรวบรวมและสรุปข้อมูลที่ที่น่าสนใจบางส่วนมานำเสนอ ดังนี้
จากข้อมูลสำรวจโดยกลุ่มนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม เมื่อปี 2548 พบกลุ่มเยาวชนที่ทำกิจกรรมเพื่อพัฒนาสังคมในประเทศไทยทั้งหมด 160 กลุ่ม เป็นกลุ่มเยาวชนในภาคเหนือมากที่สุด 49 กลุ่ม รองลงมาเป็นภาคกลาง 47 กลุ่ม และอันดับสามคือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 36 กลุ่ม จังหวัดที่พบกลุ่มเยาวชนมากที่สุด คือ กรุงเทพมหานคร มีทั้งหมด 36 กลุ่ม โดยประเด็นการทำงานที่ส่วนใหญ่สนใจ คือ การพัฒนาศักยภาพเยาวชน จากทั่วประเทศ พบประมาณ 53 กลุ่ม
ในจำนวน 160 กลุ่ม ส่วนหนึ่งมีการรวมตัวเพื่อทำกิจกรรมเป็นครั้งคราว ไม่ได้มีการบริหารจัดการร่วมกันแต่อย่างใด เพียงแต่มีผู้นำตามธรรมชาติชักชวนให้รวมตัวกันทำกิจกรรม และกลุ่มเยาวชนที่เป็นชุมนุม ชมรม ในโรงเรียนและมหาวิทยาลัย ก็มีการเปลี่ยนสมาชิกอยู่เรื่อยๆ ซึ่งไม่มีแนวโน้มในการพัฒนาต่อเนื่องไปเป็นเยาวชนผู้ประกอบการทางสังคม
จากการเปรียบเทียบกลุ่มและองค์กรต่างๆ ตามเกณฑ์และรายละเอียดที่ทีมวิจัยกำหนดไว้ พบองค์กรที่มีแนวคิดและส่งเสริมงานเยาวชนผู้ประกอบการสังคมกว่า 30 องค์กร ซึ่งสามารถติดต่อสัมภาษณ์ได้จำนวน 22 องค์กร โดยแบ่งออกเป็น องค์กรเยาวชนผู้ประกอบการสังคม และ องค์กรสนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคมของกลุ่มเยาวชน
องค์กรเยาวชนผู้ประกอบการสังคม
ได้แก่ กลุ่มหรือองค์กรเยาวชนที่ริเริ่มและดำเนินการกิจกรรมเพื่อสังคม รวมทั้งสนับสนุนทุนและเครื่องมือแก่เยาวชนกลุ่มอื่นๆ ในการมีส่วนร่วม และ ริเริ่มกิจกรรมเพื่อสังคม จากเกณฑ์การสำรวจ พบ 14 กลุ่ม คือ
องค์กรสนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคมของกลุ่มเยาวชน
ได้แก่ องค์กรที่ให้การสนับสนุนเยาวชนในการมีส่วนร่วม และริเริ่มกิจกรรมเพื่อสังคม และสนับสนุนเครื่องมือ, การพัฒนาทักษะด้านต่างๆ และทุน แก่เยาวชน จากเกณฑ์การสำรจว พบ 8 องค์กร ดังต่อไปนี้
1. สภาองค์การพัฒนาเด็กและเยาวชน ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี กรุงเทพมหานคร
2. แผนงานเยาวชนสร้างสรรค์เพื่อการเรียนรู้สู่สุขภาวะ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ กรุงเทพมหานคร
3. วิทยาลัยการจัดการทางสังคม กรุงเทพมหานคร
4. ศูนย์พัฒนาเยาวชน กรุงเทพมหานคร
5. มูลนิธิซิเมนต์ไทย กรุงเทพมหานคร
6. ศูนย์ประสานงานเด็กและเยาวชน จ.แพร่
7. สถาบันต้นกล้า กรุงเทพมหานคร
8. มูลนิธิสื่อชาวบ้าน หรือ กลุ่มมะขามป้อม กรุงเทพมหานครและเชียงใหม่
องค์กรส่วนใหญ่ทำงานกับเยาวชนกลุ่มเป้าหมายอายุ 15-25 ปี ซึ่งเป็นเยาวชนทั่วไป, เยาวชนในพื้นที่ และเยาวชนในสถานศึกษา โดยมีประเด็นการทำงานในด้านต่างๆ คือ 1) พัฒนาศักยภาพและส่งเสริมการมีส่วนร่วมของเยาวชน 2) สุขภาวะทางเพศและโรคเอดส์ 3) ส่งเสริมและพัฒนาผู้ประกอบการทางสังคมรุ่นใหม่ 4) สนับสนุนงานอาสาสมัคร 5) อนุรักษ์วัฒนธรรม และ 6) พัฒนาชุมชน/ประชาสังคม/การเมือง
จาก 22 องค์กร พบองค์กรที่สนับสนุนเครื่องมือ ทุน และการพัฒนาทักษะด้านต่างๆ ในการดำเนินกิจกรรมของเยาวชน 17 องค์กร ในจำนวนนี้ 8 องค์กรให้การสนับสนุนเงินทุนเบื้องต้นการดำเนินงาน รูปแบบการทำงาน ส่วนมากเป็นแบบเครือข่ายทั้งในเชิงพื้นที่และกลุ่มเป้าหมาย และอาจมีการทำโครงการร่วมกันด้วย หลายกลุ่มมีความร่วมมือกับกลุ่มอื่นเหนียวแน่น ได้แก่ เครือข่ายเยาวชนภาคเหนือตอนบน ซึ่งมีสมาชิกในเครือข่ายกว่า 100 องค์กร หรือ เครือข่ายเยาวชนด้านเอดส์ ประเทศไทย เป็นต้น ในส่วนขององค์กรที่ทำงานเองยังมีความต้องการที่จะพัฒนาศักยภาพในด้านต่างๆ รวมทั้งทักษะการบริหารจัดการ และต้องการที่ปรึกษาในการทำงาน ฯลฯ
นอกจากนี้ พบว่ายังมีองค์กรอื่นๆ อีกมากทั้งภาครัฐและเอกชนที่ส่งเสริมแนวคิดเยาวชนผู้ประกอบการสังคม คือ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), ศูนย์คุณธรรม, เครือข่ายโครงการ 18 ปีมีดีเพื่อชาติ และ ภาคเอกชน เช่น มูลนิธิซิเมนต์ไทย และ ธนาคารไทยพาณิชย์ ผ่านโครงการต่างๆ ดังนี้
1. โครงการตลาดประกอบฝัน (Youth Innovation Marketplace YIM) จัดโดย กลุ่มนวัตกรรมเยาวชน Why I, Why
2. โครงการ Act-rinaline จัดโดยกลุ่ม Black Box
3. โครงการมือใหม่หัดทำดี (First Hand Out) จัดโดย กลุ่มนวัตกรรมเยาวชน Why I, Why กลุ่ม Black Box และ TK Park
4. โครงการ 18 ปี มีดีเพื่อชาติ จัดโดยเครือข่ายความร่วมมือโครงการ 18 ปี มีดีเพื่อชาติ
5. โครงการ Young Cementhai Social Innovators จัดโดยมูลนิธิซิเมนต์ไทย
6. โครงการเยาวชนไทยทำความดีถวายในหลวง จัดโดยศูนย์คุณธรรม
7. โครงการเยาวชนไทยใจอาสา จัดโดย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการส่งเสริมสุขภาพ
จากโครงการเหล่านี้ ส่วนใหญ่จะเป็นโครงการที่ให้การสนับสนุนแก่เยาวชนที่เพิ่งริเริ่มพัฒนากิจกรรมและโครงการเพื่อสังคม เช่น โครงการมือใหม่หัดทำดี และ โครงการ 18 ปีมีดีเพื่อชาติ ฯลฯ ซึ่งมีระยะเวลาดำเนินงานโครงการระยะสั้น และเงินทุนเบื้องต้นไม่มาก เพื่อสร้างพื้นที่และโอกาสให้เยาวชนได้มีประสบการณ์ในการพัฒนาตนเอง และทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์กับสังคม อีกกลุ่มหนึ่งให้การสนับสนุนเยาวชนที่มีแนวคิดในการพัฒนาแผนกิจกรรมและทีมงาน เพื่อสร้างความยั่งยืนและสร้างผลกระทบที่กว้างขึ้น เช่น โครงการตลาดประกอบฝัน, โครงการ Young Cementhai Social Innovators
ในการดำเนินงานศึกษาครั้งนี้ มูลนิธิอโชก้าขอขอขอบพระคุณกลุ่มและองค์กรต่างๆ ดังรายนามข้างต้น ในความร่วมมือสำหรับข้อมูลที่เป็นประโยชน์เพื่อการพัฒนาและเผยแพร่แนวคิดเยาวชนผู้ประกอบการสังคมและสร้างความร่วมมือในระดับเครือข่ายการทำงานต่อไปในอนาคต ซึ่งมูลนิธิอโชก้าจะได้นำความคืบหน้าในการดำเนินงานมาแจ้งให้ผู้ที่สนใจได้ทราบในโอกาสต่อไป
หมายเหตุ งานวิจัยนี้เป็นเพียงการศึกษาข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ยังมีกลุ่มและองค์กรเยาวชนอื่นๆ ที่น่าสนใจที่น่าทำการศึกษาเพิ่มเติมในระยะต่อไป เช่น กลุ่มเยาวชนในโครงการตลาดประกอบฝัน, กลุ่มเยาวชนในเครือข่ายเยาวชนภาคเหนือตอนบน, กลุ่มเยาวชนในพื้นที่ 3 จังหวัดภาคใต้ ฯลฯ